ایران به خاطر سالروز وفات پیامبر وشهادت امام حسن تعطیل عمومی است. پس فردایش هم به خاطر سالروز شهادت امام رضا. بقیه اش هم که به خاطر روز جمهوری اسلامی، سیزده به در و "بین التعطیلین". درتقویم سالهای ابتدایی جمهوری اسلامی سالروزتولد امام رضا تعطیل عمومی بود ولی بعد ها مجلس شورای اسلامی تصویب کرد که به جای روز تولد سالروز شهادت امام رضا تعطیل باشد.
داشتم فکر می کردم یکی ازراه های کسب آگاهی وشناخت از فرهنگ وجامعه و ورفتار اجتماعی ملت ها ، بررسی و پژوهش درمورد تعطیلات رسمی آن ملت وکشوراست. البته تا آنجا که من میدانم درهمه جای دنیا مردم تعطیلات را دوست دارند. ولی این لطف و مزه تا هنگامی شیرین است که درمقابل روزهای غیر تعطیل یا به عبارت بهتر روزهای کاری، دراقلیت باشد. یعنی آدم باید مدتی کارکند وخسته شود تا درمقابل این کار وخستگی تعطیلات برای خودش لطف ومزه ای داشته باشد. یاد آن جوک سال های کودکی می افتم که قرار شد دودانش آموز ایرانی و غربی دررینگ بوکس به تعداد روزهای تعطیل رسمی کشورخود به یکدیگر مشت بزنند وآن کس برنده باشد که دیگری را ناک اوت کند. ابتدا غربیه شروع کرد: کریسمس، روزاول سال نو، روز استقلال، عید پاک، عید شکرگذاری، ... خلاصه به هفت هشت ده مشت که رسید کم آورد وایرانی هنوز سرحال بود. بعد نوبت ایرانی شد: بیست وهفت مشت چپ وراست به خاطر تولد وفوت چهارده معصوم (منهای یکی به خاطر زنده بودن امام زمان)، سیزده تا به خاطر نوروز، چهارم آبان، نهم آبان، 28 مرداد، ششم بهمن،.... طرف به زمین می افتد و غش می کند. ایرانی می گوید: کجا؟ هنوز سه ماه تفطیلی مونده!
تعداد این تفطیلات که بعد ازانقلاب به دلیل نیاز به کاروتلاش بیشتر به جای اینکه کمتر بشود، بیشتر شد، یک طرف و جالب ترازآن مناسبت وماهیت این تعطیلات است. معمولاً کسی به ماهیت و دلیل این تعطیلات اهمیتی نمیدهد و همان اصل مطلب را می چسبد! ولی اگریک آدم با حوصله دریکی ازهمین روزهای بیشمارتعطیل بنشیند و درمورد چون وچرای این تعطیلات کنجکاوی کند نتایج جالبی بدست خواهد آورد. چندچشمه را به عنوان مستوره خدمتتان عرض می کنم:
اربعین جسینی = درمذهب تشیع رسم است که تا وقتی کسی زنده است زیاد حال واحوال اورا نمی پرسند. اما وقتی مرد ناگهان عزیز می شود (نق نقو هم دلش یه این خوش است که نبوغ بی مثالش پس از مرگ کشف خواهد شد!). مراسم تشییع و به خاک سپاری، شام غریبان، مجلس ترحیم روز سوم، مراسم شب هفتم، مراسم چله و سالروز و الی ماشاءالله (1). درسال های اخیر هم که روزنامه های صبح وعصر آنقدر ازآگهی های ترحیم وتسلیت پرمی شود که آدم به یاد شعرمعروف مراسم ختم: "خوش هوای سالمی دارد دیار مردگان – ساکنانش جمله یکتا پیرهن خوابیده اند" می افتد. مثل اینکه این روزنامه ها درشهر اموات بهشت زهرا منتشر می شوند و ترافیک ورودی (یاخروجی؟!) را با عکس وتفصیلات چاپ می کنند.
باری تا اینجای کار – با بد وخوبش کاری ندارم – دیده ایم وعادت کرده ایم. عزیزی ازدست رفته و به قول آخوند های مجلس ترحیم "عزیز تازه گذشته" داغش به دل است. اما فکرکنید مثلاً اگر بعد ازصدوبیست سال دانشمند صغیر نق نق الواعظین مرحوم شود و یک سال و چهل روز بعد کس یا کسانی درفقدان این علامه دهر مراسم عزای "اربعین" برگذارکنند چه اتفاقی می افتد؟
مراسم چله یا اربعین به خاطر تقدس واهمیت عدد چهل درمذهب وسنت ما (گیرم) به جای خود. ولی مراسم یک سال وچهلم، پانصد سال و چهلم، هزاروچهارصد واندی سال وچهلم دیگر چه صیغه ایست؟ اگرکسی که داستان را نمی داند – مثلاً یک توریست – روزاربعین وارد ایران شود وببیند ملت سیاه پوشیده اند و تعطیل کرده اند و سینه می زنند، ناراحت می شود وعلت عزاداری را جویا می شود. جواب می شنود هزار و چهارصد و اندی سال پیش درست چهل روز پیش از چنین روزی یکی از امامان وپیشوایان دین ما شهید شد. بیگمان یا طرف درعقل خود شک خواهد کرد ویا درعقل ما.
تاسوعای حسینی = همچنین است تاسوعای حسینی. عاشورا که دهم باشد وصف خودرا دارد. سالروز شهادت امام حسین است وبه قولی رمز ماندگاری مذهب شیعه. اما تاسوعا دیگر چه صیغه ایست؟ درهزار وچهار صد واندی سال پیش درفردای چنین روزی قراراست مصیبتی اتفاق بیفتد!
تولددرگذشتگان = درسالروزتولد بزرگانی که درگذشته اندوتعطیل عمومی است (البته این یک مناسبت اختصاصی به ایران ندارد) آدم نمیداند بخندد یا گریه کند. ابتدا خوشحال می شود که سالروز تولد بزرگواری است، بعد تازه یادش می افتد که آن بزرگوار فوت کرده است.
روایت های مختلف = برخی موارد ظاهراً بدلیل اختلاف دراخبار متفاوت درتاریخ فوت یکی از مقدسین، سالروز فوت آن مقدس بزرگوار بیش از یکبار برگزار می شود و بنا براین بیش ازیکباردرسال به خاطر این مصیبت مراسم عزاداری برگزار می شود. تا آنجا که میدانم، با وجودیکه این اختلاف اخبار درمورد تولد بزرگان دین نیز وجوددارد، ولی هرگز نشده که دوبار جشن وسرور برگزار شود. این مطلب مرا یاد حرفی می اندازد. سال ها پیش که مردم درتهران وشهرهای دیگر به خاطر پیروزی تیم ملی فوتبال براسترالیا وورود به جام جهانی به خیابان ها ریختند وجشن و پایکوبی ای تماشایی به راه انداختند، گوینده یکی از تلویزیون های خارجی (به گمانم سی ان ان) درهنگام پخش این خبر گفت که این واقعه درایران که یک ملت بدون شادی است (2) یک حادثه تاریخی به شمار می آید. این اصطلاح مسلماً درست وبجا وازروی آگاهی به کاررفته و نشانگرانچه است که برسرما آمده ویا خودمان برسرخودمان آورده ایم.
اما نشانه هایی دیده می شود که نسل جوان ما نسبت به تغییر این وضعیت وگذار به سوی ملتی شاد عزمی راسخ دارند.

(1) = جالب است که عرب های سنی هم وطن پیامبر چنین مراسمی را اصلاً ندارند. هرکس که مرد نمازی بر او می خوانند ومراسمی وسپس نه سوم ونه هفتم ونه چهلم ونه سالگرد. حتی سالروز وفات پیامبررانیر نه تعطیل می کنند ونه به یاد می آورند ونه عزاداری می کنند.
(2) = A joyless nation