در سال های دبیرستان یک بیت شعر را شنیده و حفظ کرده بودم که باعث شگفتی من شده بود:
شو همره بلبل بلب هر مهوش
شکر به ترازوی وزارت برکش
نکته ی ویژه در مورد این بیت شعر این است که چه از طرف راست به چپ وچه از چپ به راست بخوانیم عیناً یکی خواهد بود.
من همیشه پیش خودم فکر می کردم اگر سراینده ی این بیت (که احتمالاً باید مال دوره ی قاجار باشد) این همه استعداد و نبوغ و هوش و پشتکار را در یک کار مفید مثلاً یک اختراع یا اکتشاف به کار می گرفت چقدر می توانستیم پیشرفت کنیم!
بعد ها فهمیدم که این فن یا هنر اختصاصی به زبان فارسی ندارد و در زبان های دیگر دنیا از جمله چینی و انگلیسی هم رواج دارد.
در زبان انگلیسی به این فن "پالبندروم" (1) می گویند. به چند نمونه جالب آن توجه کنید:
A man, a plan, a canal, Panama
A Santa lived as a devil at NASA.
Are we not drawn onward to new era?
Dammit, I’m Mad.
Dogma? I am God.
Rise to vote, sir.
Was it a bat I saw?
همچنین پس از گشت کوتاهی در اینترنت دریافتم که قبلاً به این فن یا هنر "قلب مستوی" می گفتند و اکنون با واژه پارسی "واروخوانه" از آن یاد می کنند.
واروخوانه های پارسی زیادی غیر از همان بیت معروف بالا نیافتم بجز یکی دوتای دیگر. مثلاً:
زنطنزم زنطنزم زنطنز
امید آشنایان شادی ما
نمیدانم شاید نه تنها استعداد شگرف ایرانی مان را صرف ساختن "واروخوانه" های جدید نکرده ایم بلکه آن هنری که نزد ایرانیان است و بس، در زمینه های دیگر هم هنوز شکوفا نشده است.
(1) Palindromes
پ.ن.: برای خواندن پالیندروم های بیشتر (در انگلیسی) به اینجا تقه بزنید و برای مطالب بیشتر در مورد واروخوانه به اینجا